Prawo karne

Działanie na szkodę wierzycieli – odpowiedzialność

Łukasz Pasternak

autor: Łukasz Pasternak

16.09.2020

Zabezpieczenie wierzycieli przed skutkami bezprawnych działań dłużników, których celem jest uchylenie się od wykonania zobowiązania jest zagadnieniem niezwykle istotnym. Wobec czego uwagę zwraca orzecznictwo polskich sądów zmierzające do rozszerzenia kręgu podmiotów, które powinny być odpowiedzialne obok dłużnika za jego nieuczciwe działania. Poszerzenie kręgu osób, które mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności odszkodowawczej a które to działają z nieuczciwym dłużnikiem daje możliwość efektywnego zaspokojenia wierzytelności wierzyciela, która została uszczuplona nielegalnymi działaniami.

Przepisy kodeksu cywilnego zawierają regulacje, które pozwalają na pociągnięcie do odpowiedzialności odszkodowawczej nie tylko sprawcę szkody, ale również osobę która nakłoniła sprawcę do wyrządzenia szkody albo była jej pomocna, jak również osobę która świadomie skorzystała z wyrządzonej drugiemu szkody.

Zgodnie z treścią art. 422 k.c. „za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody”.

W jednym z wyroków sąd Apelacyjny wskazał, że odpowiedzialności odszkodowawczej podlega również osoba, która pomaga dłużnikowi w wyrządzeniu szkody. W przedmiotowym stanie faktycznym sąd ustalił, że pozwana świadomie skorzystała ze szkody, którą jej ojciec wyrządził wierzycielom osoby X będącej w upadłości. Pozwana, działając przez swojego ojca (jako pełnomocnika), zgłosiła w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec osoby X fikcyjną wierzytelność na kwotę 800 000 zł, zabezpieczoną wekslem. Pozwana uzyskała zaspokojenie tej „wierzytelności”, w czego efekcie pozostali wierzyciele osoby X nie mogli zaspokoić swych rzeczywistych wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego.

W przedmiotowej sprawie ojciec pozwanej został oskarżony i skazany za to, że udzielił pomocy osobie X w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu upadłościowego (wyciągu z listy wierzytelności). Działania ojca polegały na uszczupleniu zaspokojenia wierzycieli poprzez pozorne obciążenie składników majątku zagrożonych zajęciem. Ojciec pozwanej dopuszczając się bezprawnego czynu sporządził fikcyjną (antydatowaną) umowę o współpracy gospodarczej z osobą X, do której został wystawiony weksel na kwotę 800 000 zł. Weksel ten został następnie złożony w toku postępowania upadłościowego toczącego się wobec osoby X. Sama pozwana też była oskarżana o popełnienie przestępstwa w tym zakresie, ale została uniewinniona.

Orzekający w sprawie sąd stwierdził, że wiedzę co do fikcyjności wspomnianej wierzytelności córka będąca w sprawie pozwaną powzięła najpóźniej z chwilą wszczęcia przeciwko niej i jej ojcu postępowania karnego. Pozwana, udzielając ojcu pełnomocnictwa do prowadzenia spraw swej firmy oraz pełnomocnictwa procesowego w postępowaniu upadłościowym wobec X, posiadała dostateczną ilość informacji o źródle pochodzenia korzyści oraz o określonych faktach i powiązaniach między nimi. Wprawdzie nie wystarczało to do wypełnienia przez pozwaną znamion przypisanego jej przestępstwa, jednak niewątpliwie miała ona świadomość, że istnienie tej wierzytelności jest co najmniej wątpliwe. Wpisanie zabezpieczonej wekslem wierzytelności na listę wierzytelności było bowiem kwestionowane przez inne osoby, a ponadto przeciwko niej i jej ojcu toczyło się postępowanie karne, w efekcie którego jej ojciec został nieprawomocnie skazany. Otrzymując więc znaczną kwotę w ramach postępowania upadłościowego musiała być świadoma, że korzysta ze szkody wyrządzonej przestępstwem wierzycielom osoby X.

Na podstawie art. 422 k.c., przyjęto odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanej. Odpowiedzialność na podstawie art. 422 k.c. za świadome skorzystanie ze szkody wyrządzonej przez kogo innego osobie trzeciej jest odpowiedzialnością za czyn własny nawet wówczas, gdy ten czyn niedozwolony nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym ze szkodą poszkodowanego.

Powyższe orzeczenie pozwala przyjąć, że w sytuacji, gdy zachodzą uzasadnione podejrzenia, że działania zmierzające do uchylenia się od zapłaty długu miały charakter przestępny, wierzyciel powinien bardzo poważnie rozważyć zawiadomienie organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa przez dłużnika lub osoby z nim współdziałające.

Materiał dowodowy zebrany w ramach postępowania karnego, a także poczynione w jego ramach ustalenia mogą odegrać kluczową rolę w procesie dochodzenia efektywnego zaspokojenia uszczuplonej wierzytelności.

Będzie to możliwe nawet wówczas, gdy osoba pociągnięta do odpowiedzialności odszkodowawczej nie zostanie wcześniej skazana za jakiekolwiek przestępstwo przeciwko poszkodowanemu wierzycielowi. niniejsza informacja w żadnym wypadku nie stanowi i nie może stanowić porady prawnej, ani wiążącej informacji. Stan prawny do dnia publikacji mógł ulec zmianie

Masz pytania?
Zapraszamy do kontaktu.

Skontaktuj się

Mogą Cię zainteresować:

Inne

19 sierpnia 2021

Zabiegi kosmetyczne

W kolejnym, czwartkowym poście serii MEDICAL & BEAUTY LAW  przybliżymy sytuację prawną zabiegów kosmetycznych nieterapeutycznych, czyli wyłącznie upiększających. W pierwszym artykule po...

Czytaj dalej

Zabiegi kosmetyczne

prawo cywilne

12 sierpnia 2021

Czynności lekarskie na polecenie władz

Jak wspominaliśmy w poprzednich artykułach serii MEDICAL & BEAUTY LAW, podstawą podjęcia czynności lekarskich przez lekarza jest zgoda osoby,  w stosunku do której czynność ma być wykona...

Czytaj dalej

Czynności lekarskie na polecenie władz

Inne

29 lipca 2021

Podjęcie czynności medycznych bez zgody pacjenta

Kontynuując tematykę zgody pacjenta, należy wskazać, iż w niektórych przypadkach lekarz może podjąć określone czynności medyczne BEZ zgody pacjenta, czy podmiotów uprawnionych do zgody zas...

Czytaj dalej

Podjęcie czynności medycznych bez zgody pacjenta
Wróć do bloga

Skontaktuj się z nami
i dowiedz się jak możemy
Tobie pomóc

Łukasz Pasternak Kancelaria Adwokacka
ul. Malborska 1/11,
03-286 Warszawa, piętro II

Biuro w Markach
Al. J. Piłsudskiego 29, 05-270 Marki

mapa